عصمت نبى مکرم اسلام - عصمت علمى و عملى
علي خاتم النبياء محمد صلی الله علیه وآله
وعلي حججه الطاهرین المنتجبين عليهم السلام
-------------------------------------------------
عصمت علمى و عملى
عصمت هم در بعد علمى مطرح مىشود و هم در بعد عملى. در عموم انسانها، عصمت علمى از عصمت عملى جداست؛ يعنى شخص، ممكن است گاهى درست تشخيص دهد و بداند، اما عمل نكند؛ همان گونه كه ممكن است شخصى خطا كند و درست نفهمد، اما در عمل، سالم و مصمم باشد. اما انبياء عليهم السلام هم درست مىفهميدند و هم به عمل خود درست عمل مىكردند. (9)
عصمت نسبى و مطلق
عصمت ممكن است در همه موارد و زمانها باشد - چنان كه در مورد انبياء عليهم السلام مطرح است - و ممكن است در بعضى زمانها و نسبت به بعضى گناهان باشد. مىتوان گفت: مراتبى از عصمت را هر انسانى داراست. هر شخصى به هر حال، بعضى اعمال را انجام نمىدهد و يا فكر انجام آن را هم نمىكند. بدين سان، ممكن است شخصى در اثر قوت علم و عمل، به جايى برسد كه به طور مطلق، معصوم شود. پس در جواب اين سؤال كه آيا عصمت مانند نبوت و امامت است كه نتوان با رياضت به آن دست يافت، بايد گفت: خير، عصمت امرى است قابل اكتساب و اختيارى و به همين دليل، كمال اختيارى است و قابل پاداش. گناه كردن براى معصوم محال ذاتى و ممتنع نيست، ولى به دليل قوت علم و تقواى او، عملا واقع نمىشود. در حقيقت، اگر عصمت براى انبياء و ائمه اطهارعليهم السلام ارزش و نشانه عظمت نبود، الگو بودن و راهنما بودن آنها براى ما معنايى نداشت.
پس مىتوان گفت: هر امام و پيامبرى معصوم است، اما هر معصومى لازم نيست امام و پيامبر باشد؛ همچنان كه ما شيعيان عصمت را در بالاترين درجه، براى حضرت فاطمهعليها السلام معتقديم و شايد افرادى مثل حضرت زينب و حضرت عباسعليه السلام نيز معصوم باشند و دليلى بر انحصار عصمت در پيامبران و ائمه اطهارعليهم السلام وجود ندارد.
نكتهاى كه ذكر آن در اينجا لازم مىنمايد اين كه سخن گذشته با مطالبى كه در كتابهاى كلامى آمده و بعضى عصمت را موهبتى الهى دانستهاند نه يك امر اكتسابى، (10) منافات ندارد؛ زيرا آنچه بخشش الهى است عصمت كامل و منزه بودن از گناه و خطا در سراسر عمر است از ابتداى طفوليت تا اواخر پيرى، اما آنچه قابل كسب است اين كه انسان پس از رسيدن به علم زياد و تقواى قوى، بتواند احتمال ارتكاب گناه و خطا را از بين برد.
۹- عبدالله جوادى آملى، تفسير موضوعى قرآن مجيد، ج 9، ص 5 .
10- جعفر سبحانى، منشور جاويد، قم، دفتر انتشارات اسلامى، 1374، ج 5، ص 21/ شيخ مفيد، علامه حلى، فاضل مقداد و برخى ديگر عصمت را موهبتى الهى دانستهاند.
این وبلاگ قصد دارد به معرفی دانشمندان مسلمان و همچنین بحث پیرامون علوم اسلامی اعم از محض و غیر آن بپردازد.