صلوات الله سبحانه و تعالي ذكره
علي خاتم النبياء محمد صلی الله علیه وآله
وعلي حججه الطاهرین المنتجبين عليهم السلام
-------------------------------------------------
مجله تاريخ اسلام >شماره 5 روح الله بهرامى 1
انديشه تاريخنگارى علىبنحسين مسعودى به خاطر نقادى از سنت تاريخنگارى پيش از خود و طرح مباحث نوينى در تاريخنگارى اسلامى از زوايا و ابعاد مختلف قابل طرح و بررسى است. در اين مقاله كوشش شده كه اهتمام اين مورخ بزرگ اسلامى در ايجاد پيوند ميان تاريخنگارى و نجوم و تقويم به عنوان يكى از شاخههاى متعدد علوم عقلى مورد بررسى قرار گيرد، لذا ضمن اشاره به ويژگى انديشه تاريخنگارى مسعودى، به جايگاه نجوم، تقويم و گاهشمارى در انديشه وى و چگونگى بهكارگيرى آن در تاريخ پرداختهايم و در مجموع سعى شده كه عملكرد مسعودى در ايجاد پيوند ميان مورخ و منجم و تاريخ و نجوم مورد بررسى قرار گيرد.
واژههاى كليدى: زمان، نجوم، تقويم، گاهشمارى، زيج.
علىبنحسين مسعودى مورخ و متفكر نامدار قرن چهارم از نادر مورخانى است كه روشهاى نوينى را در تاريخنگارى اسلامى متداول ساخت و با تلفيق دانش تاريخ و جغرافيا، پيوندى استوار ميان اين دو كه در واقع پيوند ميان زمان و مكان بود ايجاد كرد. دو ويژگى بارز تاريخنگارى وى يكى ابداع و توسعه روشهاى نوين در تاريخنگارى اسلامى و ديگرى ايجاد پيوند و نزديكى ميان دانش تاريخ با علوم عقلى بود. در مورد اول، وى روشهاى قياسى، كمى و تطبيقى و مشاهده و تجربه را به كار بست و در مورد دوم نيز تلاش كرد تا ضمن توسعه حوزه دانش تاريخ، پيوند عميقى ميان تاريخ با جغرافيا، نجوم، كلام، فلسفه و در كل، علوم عقلى ايجاد كند و تاريخ را به صورت يك دانش تحليلى و عقلى مطرح سازد. اين دو رويكرد به وى كمك كرد تا ضمن نقادى در حوزه تاريخ، به بيان علت و معلولى حوادث پرداخته و در علت وقايع و اتفاقات و اخبار و روايات تاريخى به چون و چرا بپردازد و به كنه حوادث و پديدههاى انسانى و طبيعى نزديك شود.
هدف وى از كاربرد علوم عقلى در تاريخ، كمك گرفتن از اين علوم در ثبت و ضبط دقيقتر حوادث و بيان علت آنها و نيز تعيين صحت و سقم روايات تاريخى و وقايع اتفاقيه بود. زمان، تقويم، گاهشمارى و نجوم براى مسعودى از جمله علوم و ابزارهاى علمى بودند كه مىتوانست معيارهايى براى نقد اطلاعات تاريخى باشد. وى با استفاده از اطلاعات و رصدهاى دقيق منجمان و مراجعه به زيجها و تقويمهاى آنها توانست روند گاهشمارى حوادث و اخبار را پيگيرى كند و ضمن بررسى روايات و اخبار راويان و مخبران، به ضبط و ثبت دقيق حوادث بپردازد و پارهاى از اشتباهات و انحرافات تاريخى را از همين طريق مشخص سازد.
ادامه مطلب
این وبلاگ قصد دارد به معرفی دانشمندان مسلمان و همچنین بحث پیرامون علوم اسلامی اعم از محض و غیر آن بپردازد.