اولين موضوعي كه پرداختن به آن در آغاز بحث و بيان آ ن لازم است پرداختن به موضوع علم، چيستي علم و ديگر موارد مربوط به آن است.
علم يعني آگاهي، دانش و ادراك. بطور كاملتر مطلق آگاهي، دانش و ادراك علم است. به همين سبب روشن ترينِ حقايق، مفهوم علم است اما حقيقت آن پنهاني ترين حقايق است. زيرا رسيدن به علم و درك مطلق آن بسيار مشكل بلكه ناممكن است. مطلق علم، در واقع يك حقيقت و يك نور است اما وقتي در حوزه هاي متفاوت مورد برسي قرار مي گيرد، نامهای متفاوت مي گيرد. علم با همه خصوصيات آن زماني ارزشمند است كه مفيد واقع شود و مفيد بودن آن به اين است كه در مسير تعالي انسان و بهرهمند شدن مناسب او از هستي و مواهب آن باشد.
در اينجا براي روشن شدن بيشتر مفهوم علم به برخي از آيات و روايات كه پيرامون علم مطرح شده است مي پردازيم.
ö@è% ö@yd ÈqtGó¡o tûïÏ%©!$# tbqçHs>ôèt tûïÏ%©!$#ur w tbqßJn=ôèt (زمر/ 9) بگو آيا كساني كه مي دانند با كساني كه نمي دانند برابرند. را كه در مورد علم آمده است را بياز امام كاظم عليه السلام روايت شده است :لا نجاة الا بالطاعة و الطاعة بالعلم و العلم بالتعلم و التعلم بالعقل يعتقد و لا علم الا من عالم رباني. (وسائل18/8) راه نجاتي نيست مگر در طاعت و طاعت محقق نمي شود مگر به علم و علم واقع نمي شود مگر با ياد گيري و تعلم نيست مگر با عقلي كه معتقد باشد و علم نيست ( و پذيرفته نمي شود ) مگر از عالم رباني .
در روايات در پيرامون علم آمده است كه علم، پوشش و محافظي است در مقابل آفات و چراغ و روشنگري است براي عقل. علم، پيشواي صبر، مايه حيات و زندگاني بشريت و اسلام است. همچنين آمده است : علم، ستون دين و احيا كننده نفس، نوراني كننده عقل و ميراننده جهل است.
از امير المؤمنين روايت است كه مي فرمايند از حضرت رسول (ص) شنيدم كه مي فرمود طلب و درخواست براي يادگيري علم امري است واجب براي همه مسلمين و به وسيله علم است كه امر رب اطاعت مي شود و ارحام به يكديگر مي رسند و حلال و حلال شناخته مي شوند. علم امام عمل است و عمل تابع او.
در مقايسه علم و مال در روايات آمده است كه « العلم يحرسك و انت تحرس المال»؛ علم تو را حراست مي كند و آفات را از تو دور مي كند در حاليكه تو مي بايست به حفاظت از اموال بپردازي. پس بطور يقين آنچه كه تو را حفظ مي كند ارزش بيشتري دارد نسبت به آنچه كه تو بايد محافظ آن باشي. اين نكته اين موضوع را هم ياد آوري ميكند كه كسب علم با خصوصيات مشخصه خود سبب حفظ بيشتر فرد در مقابل خطرات مي شود در حاليكه كسب مال موجب اين خواهد شد كه فرد وقت بيشتري از زندگي خود را صرف حفاظت و كنترل اموال نمايد تا جاييكه براي عدهاي، تمام وقت شبانه روزشان مختص به بررسي امور ماليشان گرديده است و زمان ديگري براي امور ديگر زندگي نخواهند داشت.
با نگاه به آنچه از فوايد علم مطرح شده و توجه به سفارشات اكيدي كه در جهت علم آموزي وجود دارد و يادگيري آن را در همه جا و از هركس حتي كافر واجب شمرده است. مي توان به اهميت علم و علم آموزي در ميان مسلمانان پي برد. مضاف بر اينكه مسلمانان براي فهم و درك بهتر دستورات و مفاهيم ديني خود نيازمند آموزش و فراگيري علوم مختلفي بودند. اين موارد همگي دركنار هم، اين موقعيت را فراهم آورد كه مسلمانان در مدت زمان اندكي به عنوان قدرت اول علمي تمام دنيا مطرح شوند. به طوريكه در نهضت ترجمه تمامي علومي كه توسط پيشينيان مطرح بوده را فرا گرفتند و آنها را چنان گسترش دادند كه در خروجي اين علوم آنچه از پيشينيان رسيده بود تنها بخش كوچكي از آن بود.
از نكات مهم مورد تأكيد اسلام اين است كه قبل از پرداختن به محيط پيراموني مي بايست توجه بسياري به درون و باطن خود كرد و ابتدا بايد به سؤال من كيستم پاسخ داد و پس از شناخت خود، به سراغ بيرون از خود رفت. زيرا اگر كسي بدون اگاهي از تواناييها و ضعفهاي خود دست به اكتشاف خارج از خود بزند هر چند موفقيتهاي ظاهري را بدست آورد اما سودي براي او به همراه ندارد. اين جنبه از دستورات اسلام سبب گشته تا در ميان دانشمندان و عالمان مسلمان آنانكه به واقع از اين دستور پيروي كرده اند از بسياري از خطاها و لغزشها بدور باشند. زيرا شناخت و معرفت نفس، كسب صفات نيك اخلاقي را بدنبال خواهد داشت.
علم يعني، آينة ذهنِ من منعكس كند آنچه در جريان است. اين خاصيت ذهن است كه انكشاف كند اما بعضي اوقات بجای انكشاف اختراع است! در حقيقت علم انكشاف است نه اختراع.
این وبلاگ قصد دارد به معرفی دانشمندان مسلمان و همچنین بحث پیرامون علوم اسلامی اعم از محض و غیر آن بپردازد.