عربى بودن قرآن

زبان قرآن، زبان عربى است كه در قرآن، گاه به «قرآن عربى‏» (هفت مورد) و زمانى به «لسان عربى‏» (سه مورد) و يا «حكم عربى‏» (يك مورد) تعبير شده و در تمامى موارد استعمال، از آن با تجليل و عظمت‏ياد شده است.

قبل از بررسى موضوع عربى بودن كلام الهى، لازم است به يك اصل اساسى، كه خود قرآن آن را مطرح نموده است، اشاره‏كنيم.

ارسال رسولان و پيامبران الهى به سوى اقوام و ملت‏هاى مختلف، جز به زبان آن‏ها صورت نگرفته و اين هم زبانى هر پيامبر با قوم خويش يك اصل كلى و فراگير بوده است:

وما ارسلنا من رسول الابلسان قومه ليبين لهم; ⁽¹⁾ و ما هيچ پيامبرى را جز به‏زبان قومش نفرستاديم تا [ حقايق را] براى آنان بيان كند.

اين قاعده كلى در ارسال رسل الهى، در زمينه انزال كتب آسمانى نيز جارى گشته است:

 

معانى قرآن

 در معناى قرآن وجوه پنج‏گانه‏اى گفته شده است ⁽¹⁾ كه مى‏توان آن‏ها را به سه دسته تقسيم نمود:

1. قرآن، اسمى جامد و غيرمشتق و علم ارتجالى است و بدون آن كه پيشينه استعمال در زبان عرب داشته باشد، خداوند به عنوان اسم خاص براى وحيى كه بر پيغمبرش نازل فرموده، قرار داده است; مثل تورات و انجيل كه اسم براى كتاب‏هاى حضرت موسى(ع) و عيسى(ع) هستند (شافعى).

2. قرآن، اسمى است مشتق ولى غيرمهموز:

الف) مشتق از قرن الشي‏ء بالشي‏ء; يعنى چيزى را به چيزى ضميمه كردن. علت اين نامگذارى، مقرون بودن سوره‏ها و آيات و حروف به يكديگر است (اشعرى و جمعى ديگر).

ب) قرآن، مشتق از قرائن، جمع قرينه است; زيرا آياتش همانند يكديگرند و بعضى بعض ديگر را تاييد مى‏كنند. هر آيه از قرآن، قرينه آيات ديگر است (فراء).

پيشينه تاريخي و كتب منبع علوم قرآنی

بحث درباره قرآن و شناخت مسائل مختلف آن، از همان دوران نخست مطرح بوده و همواره در طول تاريخ، بزرگان و دانش پژوهان در اين زمينه به بحث و گفتگو نشسته و آثار نفيس و گرانبهايی از خود به يادگار گذارشته‌اند و اين مطالعات پيوسته ادامه داشته و دارد.

بر پايه مدارک موجود، اولين کسی که درباره قرآن به بحث پرداخت، يحيی ابن يعمر شاگرد ابوالاسود دؤلی (م/89 ه)  بوده است. وی کتابی در فن قرائت قرآن نگاشت که شامل انواع قرائتهای مختلف اين دوره بود. سپس حسن بصری (م/110 ه) کتابی در عدد آيات نوشت. افراد ديگري هم در اين زمينه فعاليت داشتند كه بيان همه آنها خارج از اين بحث خواهد بود.

آشنايي با علوم پيراموني قرآني

 

مباحثي كه پيرامون قرآن مطرح مي‌گردد را مي‌توان از دو بعد مورد بررسي قرار داد: تفسير قرآن و علوم قرآن كه هر كدام به عنوان علمي از علوم اسلامي مطرح هستند.

      علوم قرآني

علوم قرآني به مجموعه‌اي از علوم اطلاق مي گردد كه براي فهم و درك قرآن مجيد به عنوان مقدمه فراگرفته مي‌شود. به بيان ديگر اطلاعات و دانستني‌هايي كه آشنايي با آن‌ها براي هر مفسر و محققي لازم است، مجموعه مباحث علوم قرآني را تشكيل مي‌دهند.

علوم قرآنی علمی است که درباره مسائل مرتبط با شناخت قرآن و شئون مختلف آن بحث می كند. فرق ميان علوم قرآنی و معارف قرآنی آن است که علوم  قرآنی بحثی بيرونی است و به درون و محتوای قرآن از جنبه تفسيری نمی پردازد، اما معارف قرآنی کاملاً با مطالب درونی قرآن و محتوای آن سروکار داشته و يک نوع تفسير موضوعی است .