بزرگداشت ملاصدرا

 

به مناسبت اول خرداد روز بزرگداشت  حكيم فرزانه جناب صدرالمتالهين  در مطالب بعدي مقالاتي پيرامون زندگي و ابعاد مختلف حيات طيبه اين عالم وارسته تقديم مي گردد.

انديشمندان نامي علم منطق در اسلام

از بين دانشوران و فرهيختگان بزرگ مسلمان كه به اِمعان نظر و موشكافى در مسائل منطقى پرداختند و در تكميل و تنظيم علم منطق نقشى مهم و بسزا داشتند، مى توان به اين افراد اشاره كرد:

1 . ابونصر محمد بن طرخان فارابى، ملقب به معلم ثانى (338 - 257ه.ق): وى پدر منطق اسلامى شناخته شده و بر آثار منطقى ارسطو شرح هاى متعددى نوشته است. فارابى نخست از شاگردان بيت الحكمه بود و سپس از استادان برجسته آن جا شد. مهم ترين اثر منطقى او اوسط كبير و مجموعه اى است كه با عنوان منطقيات فارابى به چاپ رسيده است.

2 . ابوعلى حسين بن عبدالله بن سينا، ملقب به شيخ الرئيس (428 - 370 ه.ق):

تاريخ مختصر منطق

منظور از تاريخ علم منطق، زمان تولد و چگونگى شكوفايى و رشد اين دانش به عنوان مجموعه اى مدوّن است؛ وگرنه، ذهن انسان به طور تكوينى و براساس خلقت به گونه اى آفريده شده است كه در جريان تفكر به شيوه اى خاص عمل مى كند و از اين جهت، هرگز تابع دستور و يا قانون جعلى كسى نيست. به عبارت ديگر، تاريخ تولد منطق تكوينى مقارن تاريخ تولد انسان است؛ اما منطق به عنوان دانشى مستقل و مجموعه اى از قواعد مدوّن انديشه، سال ها پس از خلقت انسان تأليف و تدوين شد.

تصور و تصديق

دانستيم كه علم منطق به صورى و مادى تقسيم مى شود. حال بايد دانست مباحث منطق صورى و مادى را مى توان به دو بخش تصورات و تصديقات تقسيم كرد.

انسان در درون خود واقعياتى چون درد، شادى و غم را احساس مى كند. پس از مدتى كه آن رخدادِ درونى از بين رفت، صورتى از آن در ذهن او باقى مى ماند. تحقق اين امور در درون انسان و نيز صورت هاى آن، صفت و حالتى را براى او ايجاد مى كند كه به آن علم ، ادراك و يا آگاهى گفته مى شود. بنابراين،

موضوع منطق

براساس آنچه در بخش منطق و تعریف آن بيان شد، موضوع دانش منطق معلوم مى شود. منطق از انديشه بشر سخن مى گويد؛ يعنى به بررسى جريان تفكر مى پردازد. جريان تفكر به دو منظور تحقق مى يابد:

1 . سامان بخشيدن به معلومات پيشين به گونه اى كه تعريف جديدى را نتيجه دهد.

 . تنظيم و ترتيب بخشيدن معلومات پيشين به گونه اى كه استدلال هاى جديد در ذهن شكل گيرد.

حال اگر انسان در جريان انديشه گاه به بيراهه و خطا مى رود، لاجرم اين كژروى فكرى در يكى از دو زمينه فوق (تعريف و استدلال) خواهد بود و چون منطق، رسالت خطاسنجى فكر را به عهده دارد، بنابراين بايد راه و روش مصون ماندن انديشه از خطا را در دو عرصه تعريف و استدلال بيان كند. پس مى توان گفت موضوع منطق عبارت است از:

زبان فارسی

۲۵ اردیبهشت روز بزرگداشت فردوسی

بسی رنج بردم در این سال سی                عجم زنده کردم بدین پارسی

يكی از مسائلی كه بهانه قرار داده شده تا آيين مسلمانی را بر ايرانيان‏ تحميلی نشان دهند اين است كه می‏گويند : ايرانيان در طول اين تاريخ زبان‏ خود را حفظ كردند و آنرا در زبان عربی محو و نابود نساختند . شگفتا ! مگر پذيرفتن اسلام مستلزم اين است كه اهل يك زبان ، زبان خود را كنار بگذارند و به عربی سخن گويند ؟ شما در كجای قرآن يا روايات و قوانين اسلام چنين چيزی را می‏توانيد پيدا كنيد ؟ اصولا در مذهب اسلام كه آئين همگانی است مسئله زبان مطرح نيست.

عربى بودن قرآن

زبان قرآن، زبان عربى است كه در قرآن، گاه به «قرآن عربى‏» (هفت مورد) و زمانى به «لسان عربى‏» (سه مورد) و يا «حكم عربى‏» (يك مورد) تعبير شده و در تمامى موارد استعمال، از آن با تجليل و عظمت‏ياد شده است.

قبل از بررسى موضوع عربى بودن كلام الهى، لازم است به يك اصل اساسى، كه خود قرآن آن را مطرح نموده است، اشاره‏كنيم.

ارسال رسولان و پيامبران الهى به سوى اقوام و ملت‏هاى مختلف، جز به زبان آن‏ها صورت نگرفته و اين هم زبانى هر پيامبر با قوم خويش يك اصل كلى و فراگير بوده است:

وما ارسلنا من رسول الابلسان قومه ليبين لهم; ⁽¹⁾ و ما هيچ پيامبرى را جز به‏زبان قومش نفرستاديم تا [ حقايق را] براى آنان بيان كند.

اين قاعده كلى در ارسال رسل الهى، در زمينه انزال كتب آسمانى نيز جارى گشته است:

 

منطق و تعریف آن

 در علوم مختلف و بخصوص علومي كه با برهان و استدلال كار دارد، افراد در برابر سؤالات متعدد و متنوعي كه در آن علم مطرح مي گردد به تناسب توانايى هاى فكرى و پيش فرض هاى قبلى خود، هر چند براى زمانى كوتاه هر يك پاسخى متفاوت و درخور خويش فراهم كرده اند و در اين راه، چه بسا دگرگونى ديدگاه هاى خويش در مسائل مختلف را نيز ديده اند. اختلاف در ديدگاه، نشانِ اين است كه ذهن در جريان تلاش انديشه اى خود براى كشف واقعيت، راه هاى متعددى را برمى گزيند كه برخى درست و برخى نادرستند. به عنوان نمونه به مثال هاى زير، كه حاصل بعضى از تفكرات بشرى است، دقت كنيد:

- خدا نور است. هر نورى محسوس است. بنابراين، خدا محسوس است.

- سقراط انسان است. هر انسانى ستمگر است. بنابراين، سقراط ستمگر است.

میرزای شیرازی

 ۲۴ اردیبهشت سالروز لغو امتیاز تنباکو

آيت الله ميرزا محمد حسن شيرازي مرجع عظيم الشان و عاليقدر اسلامي است که در سال 1230 ق. در شيراز چشم به جهان گشود. ميرزا محمد حسن از چهارسالگي شروع به تحصيل کرد و در 8 سالگي مقدمات را به پايان برد. ميرزاي شيرازي در 29 سالگي وارد کربلا شد و پس از آن به نجف اشرف عزيمت کرد و در درس شيخ اعظم، انصاري، شرکت جست و از خواص شاگردان او شد. پس از رحلت شيخ مرتضي انصاري در 1281 ق. زعامت شيعه به ميرزاي بزرگ شيرازي محول گرديد و ايشان نزديک به 30 سال در اين مقام به رفع مشکلات مردم و اداره حوزه هاي علميه مشغول بود.

معانى قرآن

 در معناى قرآن وجوه پنج‏گانه‏اى گفته شده است ⁽¹⁾ كه مى‏توان آن‏ها را به سه دسته تقسيم نمود:

1. قرآن، اسمى جامد و غيرمشتق و علم ارتجالى است و بدون آن كه پيشينه استعمال در زبان عرب داشته باشد، خداوند به عنوان اسم خاص براى وحيى كه بر پيغمبرش نازل فرموده، قرار داده است; مثل تورات و انجيل كه اسم براى كتاب‏هاى حضرت موسى(ع) و عيسى(ع) هستند (شافعى).

2. قرآن، اسمى است مشتق ولى غيرمهموز:

الف) مشتق از قرن الشي‏ء بالشي‏ء; يعنى چيزى را به چيزى ضميمه كردن. علت اين نامگذارى، مقرون بودن سوره‏ها و آيات و حروف به يكديگر است (اشعرى و جمعى ديگر).

ب) قرآن، مشتق از قرائن، جمع قرينه است; زيرا آياتش همانند يكديگرند و بعضى بعض ديگر را تاييد مى‏كنند. هر آيه از قرآن، قرينه آيات ديگر است (فراء).

آشنایی با سند حدیث

چه در زمان ائمه  عليهم السلام كه  نشر احاديث  گاهي سينه به سينه نقل مي گشت و اصحاب سخنان ايشان را براي مردم شهر هاي مختلف نقل مي كردند و چه خصوصاً در زمان غيبت كه دسترسي مستقيم به پيامبر و ائمه - عليهم السلام- امکان پذیر نيست به ناچار انتقال و نشر حديث معصومين  از سوي غير آنها و مردم صورت مي‌گرفت. در طي اين روند و در طول زمان، احاديث از سوي اشخاص مختلف،  نسل به نسل نقل شده و بدست ما رسيده است. اكنون مهمترين دغدغه ما اين است كه آيا اين احاديث موجود همان هايي است كه توسط  ائمه عليهم السلام نقل شده يا خير.

آشنايي با دانش حديث

 

سومين علم از مجوعه علوم پيش نياز كه مورد بررسي قرار مي گيرد، علم حديث است كه در يك نماي كلي به بخشهاي زير تقسيم بندي مي گردد.

دانش حديث		با سند حديث		علم رجال
				علم درايه(مصطلح  الحديث)
		با تاريخ حديث
		با متن حديث		علم غريب الحديث
				علم مختلف الحديث
				علم فقه الحديث

تفسير

تعريف تفسير

تفسير در لغت به معناي برگرفتن نقاب از چهره و ظاهركردن و تبيين معناست و در اصطلاح، تفسير به معناي روشن كردن و پرده برداري از چهره يا كلامي است كه براساس قانون محاوره و فرهنگ مفاهمه ايراد شده باشد و معناي آن آشكار و واضح نباشد. پس لفظي كه معناي آن بديهي است از تفسير بي‌نياز مي‌باشد.

هر لفظ مفرد يا جمله‌اي كه با تدبر و تأمل خردمندانه در آن، مبادي تصوري و تصديقي روشني پيدا مي‌كند، نيازمند تفسير است و تفسير آن عبارتست از تحليل مبادي مزبور و رسيدن به مقصود متكلم و مدلول بسيط و مركب لفظ و تفسير به اين معنا اختصاصي به متون ديني مانند قرآن كريم ندارد.

روز جهانی هلال احمر

به مناسبت ۱۸ اردیبهشت روز جهانی هلال احمر بد ندیدم که ضمن معرفی بخشی از فعالیتهای هلال احمر باب خیری برای خود و دوستان فراهم آورم.

 

آشنايي با سازمان داوطلبان

 

يكي از اصول اساسي نهضت بين المللي صليب سرخ و هلال احمر اصل خدمات داوطلبانه است . براين اساس و درجهت تحقق اين اصل اساسي ، هم اكنون در بيش از 180 كشور دنيا ، سازمان ها و يا موسسات داوطلبان وابسته به جمعيت هاي صليب سرخ و هلال احمر فعاليت مي نمايند .

سازمان هاي مذكور وظيفه دارند در راستاي اصول و اهداف بين المللي نهضت صليب سرخ و هلال احمر ،با بسيج توان انسانيت نسبت به بهبود زندگي مردم آسيب پذير اقدام نمايند .

 

پيشينه تاريخي و كتب منبع علوم قرآنی

بحث درباره قرآن و شناخت مسائل مختلف آن، از همان دوران نخست مطرح بوده و همواره در طول تاريخ، بزرگان و دانش پژوهان در اين زمينه به بحث و گفتگو نشسته و آثار نفيس و گرانبهايی از خود به يادگار گذارشته‌اند و اين مطالعات پيوسته ادامه داشته و دارد.

بر پايه مدارک موجود، اولين کسی که درباره قرآن به بحث پرداخت، يحيی ابن يعمر شاگرد ابوالاسود دؤلی (م/89 ه)  بوده است. وی کتابی در فن قرائت قرآن نگاشت که شامل انواع قرائتهای مختلف اين دوره بود. سپس حسن بصری (م/110 ه) کتابی در عدد آيات نوشت. افراد ديگري هم در اين زمينه فعاليت داشتند كه بيان همه آنها خارج از اين بحث خواهد بود.

آشنايي با علوم پيراموني قرآني

 

مباحثي كه پيرامون قرآن مطرح مي‌گردد را مي‌توان از دو بعد مورد بررسي قرار داد: تفسير قرآن و علوم قرآن كه هر كدام به عنوان علمي از علوم اسلامي مطرح هستند.

      علوم قرآني

علوم قرآني به مجموعه‌اي از علوم اطلاق مي گردد كه براي فهم و درك قرآن مجيد به عنوان مقدمه فراگرفته مي‌شود. به بيان ديگر اطلاعات و دانستني‌هايي كه آشنايي با آن‌ها براي هر مفسر و محققي لازم است، مجموعه مباحث علوم قرآني را تشكيل مي‌دهند.

علوم قرآنی علمی است که درباره مسائل مرتبط با شناخت قرآن و شئون مختلف آن بحث می كند. فرق ميان علوم قرآنی و معارف قرآنی آن است که علوم  قرآنی بحثی بيرونی است و به درون و محتوای قرآن از جنبه تفسيری نمی پردازد، اما معارف قرآنی کاملاً با مطالب درونی قرآن و محتوای آن سروکار داشته و يک نوع تفسير موضوعی است .

شيخ صدوق

۱۵ اردیبهشت روز بزرگداشت شیخ صدوق

 ضمن ذکر حدیثی از کتاب كمال‏ا لدين ج : 1 ص : 326  تالیف شیخ صدوق راجع به امام عصر به معرفی آن شخصیت می پردازیم

حدثنا أبي و محمد بن الحسن رضي الله عنهما قالا حدثنا سعد بن عبد الله قال حدثني موسى بن عمر بن يزيد الصيقل عن علي بن أسباط عن علي بن أبي حمزة عن أبي بصير

 عن أبي جعفر ع في قول الله عز و جل قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ  ماؤُكُمْ غَوْراً فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِماءٍ مَعِينٍ فقال هذه نزلت في القائم يقول إن أصبح إمامكم غائبا عنكم لا تدرون أين هو فمن يأتيكم بإمام ظاهر يأتيكم بأخبار السماء و الأرض و حلال الله جل و عز و حرامه ثم قال ع و الله ما جاء تأويل هذه الآية و لا بد أن يجي‏ء تأويلها

روز بزرگداشت شيخ صدوق

محمد بن علي بن بابويه قمي معروف به " ابن بابويه" ، " محمد بن بابويه" و " شيخ صدوق" نامي ترين دانشمند گرانمايه و بزرگوار و فقيه و محدث عاليقدر شيعه در نيمه دوم سده چهارم هجري است.

شيخ صدوق و برادرش حسن با دعاي حضرت امام زمان عج الله تعالي فرجه الشريف متولد شدند.

تعلیم و تربیت

معلم مظهر اسم شریف محیی است که نفوس مستعده را

 به آب حیات علم احیا می کند.

علامه ذوالفنون حسن زاده آملی

به مناسبت بزرگداشت مقام معلم و گرامیداشت استاد شهید مرتضی مطهری مطالبی را از کتاب تعلیم و تربیت در اسلام تقدیم به  معلمان و همچنین همه دوست داران علم  و معرفت می کنم: 

بحث ما درباره تعليم و تربيت در اسلام است . تعليم و تربيت ، بحث ساختن افراد انسانها است . يك مكتب كه دارای هدفهای مشخص است و مقررات همه جانبه‏ای دارد و به اصطلاح سيستم حقوقی و سيستم اقتصادی و سيستم سياسی دارد ، نمی‏تو اند يك سيستم خاص آموزشی نداشته باشد . يعنی‏ مكتبی كه می‏خواهد در مردم طرحهای خاص اخلاقی ، اقتصادی و سياسی را پياده كند بالاخره اينها را برای انسانها می‏خواهد ، اعم از اينكه هدف، فرد باشد يا جامعه ، كه اين خود مسأله‏ای است ، كه در همين جا بايد بحث بشود .

رصد و رصدخانه در اسلام

اساس هیئت‏بر رصد است،مواضع نجوم و حرکات آن از روی رصد تعیین میشود،رصد پیش یونانی‏ها بسیار مهم بود و آلاتی برای رصد ساخته بودند.در قرن سوم پیش از میلاد یونانی‏ها در اسکندریه رصد خانه‏ای ساختند که در دوره بطلمیوس قلوذی مؤلف کتاب مجسطی به منتهای عظمت رسید.رصدخانه اسکندریه تا نهضت اسلام یگانه دوران خود بود آنگاه مسلمانان در دمشق و بغداد و مصر و اندلس و مراغه و سمرقند و غیره رصدخانه بنا کردند (شرح آن بیاید) .

علم هیئت ‏یا نجوم بین مسلمانان

برسی و نگاه برون دینی به یافته های مسلمانان می تواند مفید باشد لذا در این قسمت بخشی از نوشته جرجی زیدان را که برگرفه از کتاب تاریخ تمدن اسلام نوشته عبدالحسین زرین کوب است در اینجا می آوریم.

ستاره‏شناسی در قدیم دو علم بوده،اول علمی که در حرکات و موضع‏های ستارگان و احکام آن از نظر خسوف و کسوف گفتگو میداشت.دوم آنکه ارتباط وضع کواکب را با حوادث زمین از قبیل جنگ،صلح،سعد،نحس،مرگ،تولد،باران،آفتاب و مانند آن شرح میداد.بطوریکه گفته شد،عربها این هر دو علم را میدانستند و همینکه متمدن شدند و علوم دیگران را نیز ترجمه کردند،از یونان، ایران،کلده،هند و غیره چیزهائی اقتباس نمودند.در قسمت‏ستاره‏شناسی دو نوع معلومات یافتند که بمنظور آسان شدن آنرا باسم تنجیم و نجوم می‏خوانیم.

فهرست و نقشه وبلاگ

فهرست و نقشه وبلاگ علوم اسلامي

ستاره شناسی نزد اقوام مختلف(1) : اعراب

کلدانیان در سراسر جهان استاد علم نجوم (ستاره شناسی) میباشند چه که آنان اساس علم را گزارده و مبانی آنرا بالا بردند،آسمان صاف و هوای خشک وافق هموار کلده آنها را باین عمل کمک کرد و از آنرو برای ستارگان رصد قرار داده محل هر ستاره را معین ساختند و برج‏ها ترتیب دادند و برای ماه و آفتاب منزلگاه تعیین کردند،با آلات و افزار ستاره‏شناسی در چهل و چند قرن پیش گرفتن ماه و آفتاب (خسوف و کسوف) را پیش گوئی نمودند. مردم متمدن قدیم مانند هندی‏ها و یونانی‏ها و مصریها این علم را از کلدانیان گرفتند.

تاریخچه علم هیأت

در این بخش به بیان مختصری از تاریخ هیئت می پردازیم و ان شاءالله در آینده ای نزدیک توضیحات کاملتری راجع به آن ارائه می کنیم.

ابن خلدون در تعریف علم هیأت گوید «علم هیأت، علمی است که از حرکات کواکب ثابته (و به چشم دیدنی) و کواکب متحرکه و متحیره (قمر، عطارد، زهره، مریخ، مشتری، زحل) بحث می‏کند . ⁽¹⁾ و از روی این حرکات، و به طرق هندسی، بر اشکال و اوضاع افلاک استدلال می‏کنند... و از فروع آن علم ازیاج یا دانش زیج‏هاست» .

نجوم (1): علت گسترش نجوم در میان مسلمانان

يکي از مباحث حايز اهميت در دانش هاي اسلامي، دانش نجوم اسلامي است چرا که اهم مسايل عبادي به اين دانش وابسته است .

خوب دقت کنيد!

نمازهاي يوميه ، نوافل ، پايان فضيلت نماز ، نيمه شب ، نماز وتيره ،نماز غفيله و... در چه محدوده زماني خوانده مي شوند ؟

آيا هيچ مي دانيد که وقت نماز صبح در چه محدوده زماني تشريع شده است ؟ فجر کاذب چيست ؟

فجر صادق کدام است ؟

و يا از اعتراض فجر اطلاعي داريد ؟

آيا مي دانيد تفسير روايت شريفه که مي فرمايد (کالرمح صاعداً في السماء) چه مي باشد ؟

ايا مي دانيد تفسير روايت شريفه که مي فرمآيد فجر صادق (کبياض نهر سوري ) مي باشد، چه چيزي است ؟

ظهر شرعي کرام است ؟